Kendimizle Kendimiz Arasındaki Fark

Kendimizle Kendimiz Arasındaki Fark: Montaigne ve İnsan Doğasının Tutarsızlığı​

Michel de Montaigne, 1580’de yayımlanan Denemeler’in “Davranışlarımızın Tutarsızlığı Üzerine” bölümünde insan doğasına dair çarpıcı bir gözlemde bulunur:

“Hepimiz yamalardan yapılmışız; dokumuz öyle biçimsiz ve çeşitlidir ki her parça, her an kendi oyununu oynar. Kendimizle kendimiz arasında, kendimizle başkaları arasındaki kadar fark vardır.”
Bu söz, Montaigne’in Fransızca aslındaki “Nous sommes tous de lopins…” diye başlayan bölümün Türkçedeki anlamına uygun bir çevirisidir.

Montaigne’e göre bir insanı tek bir davranışına bakarak tanımlamak boşunadır. Aynı insan bir gün cesur, ertesi gün korkak; bir yerde cömert, başka bir yerde cimri olabilir. Bize tutarlı görünen şey çoğu zaman alışkanlıkların ve içinde bulunduğumuz şartların sonucudur.

Montaigne bu bölümde, insan davranışlarını tek ve değişmez bir karakter altında toplamaya çalışanların yanıldığını söyler. Ona göre insanın değişmezliğine inanmak zordur; tutarsızlığına inanmak ise çok daha kolaydır.

1571 yılında, 38 yaşındayken kamu görevlerinden uzaklaşarak şatosunun kulesindeki kütüphanesine çekilen Montaigne, en yakından tanıyabileceği insanı, yani kendini, gözlemlemeye başladı. Düşüncelerini yazdığı metinlere Fransızca essais adını verdi; kelime “denemeler, girişimler, sınamalar” anlamına geliyordu. Denemeler’in ilk iki kitabı 1580 yılında yayımlandı.

Montaigne’in düşüncesini özetleyen en ünlü ifadelerden biri de:

“Que sais-je?” — “Ne biliyorum?”

sorusudur.

Bu soru, onun insanın kendisi ve dünya hakkındaki kesin hükümlerine duyduğu kuşkunun kısa bir ifadesidir.

Kaynak: Michel de Montaigne, Essais, II. Kitap, 1. Bölüm — De l’inconstance de nos actions.