Güvercin Yetiştiriciliği

RK · 2 Ağustos 2026

çocukluğumdan beri elimden hiç düşmeyen tek hobi güvercin oldu.

kimi futbolun peşinden koşar, kimi arabalara merak salar, benim gönlüm hep dama çıktı. daha çocuk yaşlarda başlayan bu sevda, zamanla sadece bir hobi olmaktan çıktı, hayatımın en güzel anılarından biri oldu.

güvercin camiasını bilen bilir. maalesef kirli tarafı da vardır. ama ben o tarafa hiçbir zaman dönüp bakmadım. benim işim hep emekle, ırkla, üretimle ve dostlukla oldu.

yıllarca bulunduğum bölgede dernek başkanlığı yaptım. ardından federasyonun kurucu üyeleri arasında yer aldım. bugün hala gururla söylerim, dönemin ilk 250 odalı kanatlı otelinin altında benim de ailemin de imzası vardır.

bir dönem diyarbakır'da güvercin besleyen insanlara farklı gözle bakılırdı. önyargılar vardı. uzun yıllar süren çalışmalar, organizasyonlar ve yarışmalar sayesinde bu algının büyük ölçüde değiştiğine inanıyorum. bugün birçok insan bu hobiye daha farklı bakıyorsa, bunda bizim de az çok emeğimiz vardır.

diyarbakır güvercini ise bambaşka bir dünyadır.

öyle her şehirde görebileceğiniz bir ırk değildir. türkiye'nin birçok ilinde kendine özgü güvercinler vardır ama diyarbakır güvercinleri hiçbirine benzemez. duruşu, kafa yapısı, göğsü, paçası, kakülü, gözü ve renkleriyle uzaktan bile kendini belli eder. bu işi bilen biri, kuşu gördüğü anda bunun diyarbakır ırkı olduğunu anlar.

diyarbakır'da güvercin kültürünün geçmişi yüzlerce yıl öncesine, osmanlı dönemine kadar uzanır. sur içindeki eski evlerin avlularında, konakların damlarında ve yüksek taş yapılarda nesilden nesile devam eden bir gelenek olmuştur. yıllar boyunca büyük bir titizlikle korunmuş, eşleştirilmiş ve bugünkü saf hatlarına ulaştırılmıştır. bu yüzden diyarbakır güvercinleri sadece bir kuş değil, aynı zamanda bu şehrin yaşayan kültürel miraslarından biridir.

bugün göğsüak, ketme,, içağlı ve daha birçok farklı soyun arkasında onlarca yıllık emek vardır. bu kuşlarda sadece renk konuşulmaz. gözü, gagası, paçası, kakülü, duruşu ve karakteri bile ayrı ayrı değerlendirilir.

aşağıda paylaşacağım kuşların çoğu çocukluğumdan bugüne verilen emeğin karşılığıdır. içlerinde defalarca şampiyonluk almış, ödül kazanmış ve yıllarca damızlık olarak kullanılmış soylar da var.

bu konuyu sadece fotoğraf paylaşmak için açmıyorum.

hem diyarbakır güvercinlerini tanıtmak, hem de yıllardır içinde bulunduğum bu kültürü elimden geldiğince aktarmak istiyorum. zaman buldukça yeni ırklar ekleyeceğim, özelliklerini yazacağım, yaşadığım anıları paylaşacağım.

belki bu konuyu okuyan birileri de diyarbakır güvercinlerinin neden bu kadar özel olduğunu görür. çünkü bu iş sadece kuş beslemek değildir. sabırdır, emektir, dostluktur, yıllardır yaşatılan bir kültürdür.

2005-07 olması gerekir. hani çocukluktan dedik bari ekleyelim resimleri.

RK · 2 Ağustos 2026

bu da yıllarımı verdiğim kümesim. beslediğim ırkları üç ayrı bölüme ayırdım. en büyük sebebi soy kaybı yaşanmaması ve her ırkın kendi içinde kontrollü şekilde devam etmesiydi.

kümesi yaparken en çok üzerinde durduğum konu havalandırma oldu. ilk kurduğum sistemde ciddi hatalar yapmıştım. bunun sonucunda maalesef kayıplar yaşadım. o dönem yaşadığım tecrübeler bana bu işte en pahalı şeyin bilgi eksikliği olduğunu öğretti.

daha sonra bilindik bir hayvan ilaçları firmasındaki uzmanların da tavsiyeleriyle sistemi tamamen revize ettim. alttan küçük hava girişleri, üstten doğal hava çıkışı olacak şekilde kümesi baştan tasarladım. sonrasında hem sağlık sorunları hem de kayıplar neredeyse tamamen ortadan kalktı.,

bu kümesi mersin'de yaptığım dönemde güneydoğu güvercin federasyonu ziyaretimize geldi. örnek kümes sistemi olarak gösterildi ve yerel televizyon kanallarında haber oldu. internette hala görüntülerine denk gelmek mümkün.

bugün geriye dönüp baktığımda, en çok gurur duyduğum şey ne şampiyonluklar ne de kupalar. en büyük mutluluğum, yıllar içinde edindiğim tecrübeleri doğru bir sisteme dönüştürebilmiş olmak. çünkü iyi bir güvercin, iyi bir kümesle başlar. kötü bir kümes, en kaliteli kuşu bile kısa sürede kaybettirebilir.

RK · 2 Ağustos 2026

70 yaşında ki ata amca ile hasbihal. bu güvercin nelere kadir bir bilseniz

RK · 2 Ağustos 2026

siyah olan atlas denir. koyu zeytin rengi olana zeytuni denir.

fotografta gordugunuz eslesme Atlas vs Zeytuni'dir. atlas 2012 soyadıma markaliydi. 2025 yilinda yasliliga bagli olarak oldu. ama cok sukur soyu hala devam ediyor. hatta bu eslesmeden gelen birinci kus olan disiyi de asagida Atlas disi olarak paylasacagim.

Atlas'ta dikkat ceken bir detay vardi. siyah olan kusa tersten bakildiginda kuyruk altindaki beyaz tuy ilk bakista kusur gibi gorunebilir. normalde bu kusur kabul edilir. ancak Atlas'taki durum farkliydi. bu beyazlik genetik degil. yasliliga bagli olusan agarmaydi. bunu da verdigi yavrular ispatladi. eger kanda olsaydi hangi kusla eslestirirsen eslestir. yavrularin kuyruk kapagi dedigimiz sirta yakin bolgede olmamasi gereken beyazliklar cikardi. bu da makbul olmaktan cikmasina neden olurdu. ama Atlas soyunda boyle bir durum hic olmadi. bu yuzden damizlik degerini hic kaybetmeden soyunu bugune kadar temiz sekilde devam ettirdi.

RK · 2 Ağustos 2026

anasına bak kızını al dedikleri bu olay işte. göz etinin renginden, hayvanın siyah rengine kadar kusursuz. Geçtigimiz yıllar da derece aldı.
bu ırklar kolay ırklar değildir. emsalleri çok fazla olsa da ciddi emek bilgi ve tecrübe gerektirir. en önemlisi ise sabır gerektirir.

Diyarbakır'ın yerli ırklarından olan atlas güvercini için ortalama 8/10 kriter mevcuttur minimum. başlıca asağı da sıralayayım.
yöremiz de don dediğimiz yani vucudunun kople rengi ( bazı yerlerde çarşaf ) denir. kömür gibi ve hafif parlak olmalıdır. bu rengi tutturmak uzaktan kolay görünse de çok zordur.
gögsünde ki beyazlık'a kaburga denir. beyazlık V seklinde olup yırtık olmamalılıdır.
gagası ve göz etleri olabildigince beyaz olmalıdır.
bizim dilimiz de kenkül geçer ama türkiye genelinde (arka tepe) olmalıdır ve dik olanı makbul görüntüyü bozmasa bile yatık olup sag sol bükmeleri olması şarttır.
ayak rengi vişne çürüğü olmalıdır.
tırnakları beyaz olmalıdır. araya bir iki tırnak siyah girse dahil deger kaybettirir.
kanat altlarına bakınca minik beyaz bir tüy olmamalıdır.
popo kısmında beyaz tüy olmamalıdır vucut rengi neyse o.
olabildigince yere yakın olmalıdir. asil olanlarının duruşu bile farklıdır. ancak bir iyi bir kötü yan yana gelince ayırt edilebilir bir durumdur bu. yazarak anlatamam sanırım.
illa eksigi vardır anlattıklarımın.

RK · 2 Ağustos 2026

Zeytuni.

ikiside çok yaşlı. renkleri bir tık daha koyu olmalıdır. derece alamasak da vaktiyle yavrularından erkek olan ( 2017 ) sanıyorum dernekte birincilik ile nam salmıştır.

atlas ırkının özellikleri burada geçerlidir. fakat renkten ötürürü bunda tutturmak oldukça zordur. fotografta görünen " olmaması gereken beyazlıklar " yaşlılık sebebiyledir. bazı forum üyelerimizden bir tık gençler. artık üretim yapamıyorlar malesef. emektar olarak duruyorlar. markaları soy adıma aittir.

RK · 2 Ağustos 2026

Külrenk ( küreng ) dediğimiz ırktır. üzerinde yıllarca emek vermiş olsam da istediğim sonucu alamayıp 2018'de bilmem kaç bin dolara diyarbakır'da 60 yaş üstü 40 senedir emek veren bir abimden zorla yapışarak almıştım. mersinden özel gittim şu ikisi için. dereceleri mevcuttur. halen bile namı değerler.

Çok zor ve narin bir ırktır külrenk. diyarbakır'da isimli güvercin besleyenlerin gözdesidir. Tv'de duydugunuz araç takasları veya 100 bin lira ile başlayıp 200-300 bin liralara kadar çıkan ırklar bunlardır. elbette hepsi değil. zor bir ırk olduğundan iyisi olmalı ki gözde olsun. yoksa sadece güvercin besliyorum deyip emek vermeden 1-2 bin liralara da çakmalarına sahip olunur. bu işte esas olan saglam kan soy beslemektir. aşağıya bıraktığım resim son yılların en iyileri arasındadır. özelliklerini daha sonra ekleyecegim. bunlar tamamen yöreye aittir. Diyarbakır dışında bir değeri yoktur. benim gibi memleketinden uzak olanlar belli illere sokmuşsa bile yine memleketin orjinal ırkları olarak kalmıştır, emsalleri benzerleri olmamıştır. Dönem dönem suriye ırklarına benzetilse de uzaktan yakından ilgi ve alakası yoktur. bununla alakalı Federasyonumuzun kitap çalışması mevcuttur.

bükmeleri olmak zorundadır.
kolundaki siyahlık cizgisi ( şeftali ) şerit resimdeki gibi veya bi tık açık olmalıdır.
kafasındaki grilik kafa donu denilen olay, olabildiğince açık renk olmalıdır.
kenkül dedigimiz olay atlastaki gibi yatık olmamalı aksine dik olmalıdır.
göz eti beyaz, gaga beyaz olmalıdır.
tırnakların uzerındekı ayak tüyleri olabildigince yogun ama belli bir cm'de olmalıdır. azı zarar cogu zarar.
yere basık olmalıdır.
şalvar dedigimiz olay olmalıdır.

bu ırkın kriteri cok fazla, fakat yukarıda ki kriterler en önemlileri. biri eksik olsa noksan olur. resim 10/9'dur.

her tüy değişiminde rengini açacaktır.

RK · 2 Ağustos 2026

narinci ırkımız. erkekte dişide ırkının en iyileri arasında, fakat bir birinciliği söz konusu değil. yarışma henüz yapılmadığından. şampiyon olmasa da akıllarda kalabilecek düzeydedir.
rengini narenciye'den almıştır. bunun birde cigeri dedigimiz kırmızı rengi mevcuttur. çok iyisini bulamadığımdan henüz bende yok. bir dönem var idi. üretemeden başlarına iş geldi. sakınan göze çöp batar misali.

Başlıca kriterleri külrenk gibidir. ayrıca dişinin kafa yapısı erkek gibi iri olmalıdır. bu en önemli kriterlerden biridir. külrenk içinde geçerli. yazmayı unutmuşum.

RK · 2 Ağustos 2026

Diyarbakır ırklarından bozak. narincinin ketme halidir. özellikleri bambaskadır.

don dediğimiz rengi olabildigince koyu ve parlak olmalıdır. kenkül yani arka tepe yapısı dimdik ve bükmeleri belirgin olmalıdır.
gögüsteki zülüfler iki elin beş parmagını karşılıklı iç içe geçirmiş gibi sarılı olmalı. aşagıdaki resimden de görüldügü üzere.
ayaklarında tüy olmamalı tuyler bilegi geçmeli.
kolları 3/2 - 1/3 / 2/2 / 1/1 seklinde dar olmalıdır. kuyrukta öyle 2/10 seklinde.
gaga üstünde hızma, mühür dedigimiz cizgiler olmalı..
kafanın renginin beyazlıgının bitiş noktası kesinlikle gözün ortasına denk gelmeli. üstü cok kusur sayılmaz ama altı vasat sayılır.

Aşağıda ekledigim birinci resimdeki kuş dişi bozak. defalarca birinciliği mevcuttur. ikinci resim ise babası, onunda şanı büyüktür. babayı yitirdik ama soy bizde

erkegin göz cizgisinin güzelliği pek nadirdir.

ne kadar iri olsalar da standardın altında bir hafiflik var bu ırklarda gramaj olarak. buda eskilerin dedigine göre kriter sayılır fakat hurafe de olabilir. zor bir ırktır yine.

kümeslerin neşesi denilebilir. aşırı hiperaktiftirler.

aşağıdakiler de soyun çaprazlanmış yavruları. markaları soy ismime aittir

RK · 2 Ağustos 2026

gogala ( gökela ) ırkı. külrengin kriterleri ile aynıdır. ancak alttakiler bozuk kandır. görsel olsun diye ekledim. iyisini bulmak samanlıkta igne aramak gibidir. 20 senedir bulamadım.
suriye kuşlarına çok benzer ancak uzaktan yakından ilgi ve alakası yoktur. yanı bozuk kan dediysem de yine de çok kümeste bu ayarda bile bulunması nadirdir. hep en iyisini kovaladığımdan gözümde canlı değeri hariç ırksal bir degeri yoktur. bakıcı olarak kullanmaktayım

RK · 2 Ağustos 2026

içağli ( uçaklı ) diye geçer. cok bir kriteri yoktur ama iyisini bulmak samanlıkta igne aramak gibidir. benim gibi sevenleri çok olmasa da herkesin kümesinde olmasını istedigi bir ırktır.

kenkül yani arka tepe dik olmalıdır. göz eti beyaz donu yani çarsaf dedigimiz olay olabildigince koyu zeytin renginde olmalıdrı. ayaklarında beyazlık vs olmamalıdır.

aşağıda ki resim 40 yıllık bir soydur. bu kadar iyisi çok azdır. defalarca derece almıştır. alıp verenler rk'nın soyu mu diye sorar hale gelmiştir

Aşağıdaki resimdekiler icagli yusufi dedigimiz ırk degildir. renk tonları benzemektedir.

Zengo diye geçer. baba yadigaridir. ve çok eski bir resimdir. şuanda bizde bu ırktan yok. sadece emanet verdiğimiz tarsusta bir dostumuzdan gelecek olan yavruları beklemektyiz. asagıdaki resimdeki kuşlar onlarca defa birincilik alıp, memleketin derneklerin de afiş şeklinde camlara asılmıştır.

RK · 2 Ağustos 2026

diyarbakır bülbül (memeli) ırkıdır.

izmirin bangosuna benzese de uzaktan yakından ilgisi yoktur. kriterleri çok fazla olduğu için şuan yazamayacagım.
cok yakın zamanda inşallah

ikinci görselde ki çift cok ciddi rakamlara alınıp verilmiş siyah parçalı dedigimiz ırktır. üretimi oldukca zordur. nazik ırklardır.

RK · 2 Ağustos 2026

isimli dediğim ırklar yukarıdakiydi. şuan ankara'da olduğumdan boş vaktimi değerlendirip açtım. elimdeki fotograflarım ile.

şimdi uçucu ırklara geçtik. bunlarında bir kısmı diyarbakır püsküllüsü olarak geçer. izmir, hatay,osmaniye,şanlıurfa,mersin ve diyarbakır'da yaygın yarışlardır. aşağıda anlatacagım sekilde bir işleyişi vardır bizi ancak ve ancak besleyicisi anlar

uzaktan bakanlar deli sanar. ama keyfi hiç bir yerde yoktur.

Ekleyecegim resimlerde ki kuşlarda renk, şekil şemal önemli degildir. en önemli özelligi yerine yavuz oluşudur. gece gündüz baska kümeslere konmadan savaşıp gelmesidir. sayı cok olabilir ama hep aynı soydur. elenip emek verilip bu kadarcık bırakılmıştır

gecikme yapamaz, gelince baska yere konamaz. gece döküşmelerin de sabahlayamaz. sayet bunu 1-2 defa tekrar ederse annesini babasını halasını teyzesini kardeşini kesinlikle kümeste tutmam. bizi mahcup eder bir gün yakalanır. tek görevleri karışmadan sonra dama inmeleridir.

diyarbakirda guvercin dokumu bambaska bir gelenektir. aksam mugrup vakti yaklasinca herkes kusunu salar. o saatten sonra gokyuzu adeta kuslarla dolar. her kumesin kusu birbirine karisir. artik hangi kus kimin diye bakilmaz. onemli olan kendi kusunun akli, gucu ve yuvasina olan bagliligidir.

kuslar saatlerce ucar. suruler birbirine girer. ayrilir. tekrar birlesir. kimi yorulur iner. kimi baska suruye katilir. ama gercek kus en sonunda kendi kumesini bulur. iste dokumun en heyecanli yani da budur.

bazen cok degerli bir kus baska suruden etkilenip farkli bir kumese iner. bazen de senin kusun yanina baska kumesten kus getirir. buna gelen kus denir. herkesin istedigi de budur. cunku iyi kus sadece kendisi donmez. yaninda baska kuslari da pesine takip getirir. bu hem kusun kalitesini hem de liderligini gosterir.

dokum bittikten sonra herkes hangi kus nereye indi onu konusur. gelen kuslar sahiplerine haber verilir. bazen geri alinir. bazen anlasilarak satilir. bazen de hediye edilir. her bolgenin kendine gore yazili olmayan kurallari vardir. bu yuzden dokum sadece kus ucurmak degil, yillardir yasayan bir kultur ve kusculuk adabidir.

Serçe · 2 Ağustos 2026

İhaleye giriliyor bu güvercinler için at hastaları neyse güvercin hastalari da o.

Havaya atarlar takla atiyormu diye bakarlar süzülüşünü izlerler vs vs 🤣

RK · 2 Ağustos 2026

Serçe' Alıntı:
İhaleye giriliyor bu güvercinler için at hastaları neyse güvercin hastalari da o.

Havaya atarlar takla atiyormu diye bakarlar süzülüşünü izlerler vs vs 🤣

doğru, yukarıda ki görseller nakite dönse bir daire gelir. abartısız

ayrıca onun bilimsel açıklaması da şu; bu hayvanın sevgisinden kaynaklı vucutta salgılanan bir hormon var. mutluluk hormonu gibi. hiç vazgeçeni görmedim. ara veren olabilir ama vazgeçmek zor.

Lefty · 2 Ağustos 2026

Ne kadar güzel ve asiller. :kalp:

Serçe · 2 Ağustos 2026

RK' Alıntı:
doğru, yukarıda ki görseller nakite dönse bir daire gelir. abartısız

ayrıca onun bilimsel açıklaması da şu; bu hayvanın sevgisinden kaynaklı vucutta salgılanan bir hormon var. mutluluk hormonu gibi. hiç vazgeçeni görmedim. ara veren olabilir ama vazgeçmek zor.

Çok iyi biliyorum ama nerden nasil diye sorma 🤣

Plesk · 2 Ağustos 2026

sevgine, emeğine saygı duymakla beraber şu güvercin sevgisine anlam veremiyorum.

RK · 2 Ağustos 2026

Plesk' Alıntı:
sevgine, emeğine saygı duymakla beraber şu güvercin sevgisine anlam veremiyorum.

senin muhalefetine alistik. bir gun destek yorumu yazarsan asil o zaman panik yaparim. vallahi senin icin ayri konu acacagim. rk ne acarsa neden begenmiyorum. diye.

ZenithinkeR · 2 Ağustos 2026

Hep merak etmişimdir bu hobiyi. Güvercin mezatlarına denk gelmiştim birkaç defa, ev araba parası verenler vardı. Bunu yargılamak için söylemiyorum, ben de kendi koleksiyonlarıma araba parası vermişimdir.

Foruma hoş geldin 👋, Ziyaretçi

Güvercin Yetiştiriciliği