Biyoloji Canlıların ortak özellikleri

2) BESLENME:
Canlılar hayatsal faaliyetleri için gerekli olan enerjiyi elde
edebilmek için beslenmek zorundadır. Beslenme açısından
canlılar üç gruba ayrılır.
a) Otorof Beslenme:
Besinini kendi üreten canlıların yapmış olduğu beslenmedir.
Bu canlılar besini dışarıdan hazır almazlar sadece besini
üretmek için gerekli olan ham maddeyi (inorganik madde)
dışarıdan alırlar.
✔ Ototrof beslenme de iki farklı mekanizma ile besin üretilir.
Bu mekanizmalar fotosentez ve kemosentezdir. Fotosentez
yaparak besin üreten canlılarda klorofil bulunur.
✔ Fotosentez yapan canlılarda klorofil pigmeni bulunur. Işık
enerjisini kullanarak organik maddelerini üretebilirler.
✔ Kemosentez yapan canlılar inorganik maddeyi okside
ederek elde ettikleri enerji ile organik madde sentezlerler.
Sadece prokaryot canlılarda görülür. Arkelerin ise ototrof
olanları sadece kemosentez yapmaktadır. Fotosentez
yapabilen bir arke yoktur.
b) Heterotrof Beslenme:
Besinini dışarıdan hazır alan canlıların yaptığı beslenmedir.
Heterotrof beslenme çok çeşitlidir.
c) Hem Ototrof Hem Heterotrof Beslenme:
Gerektiğinde besinini dışarıdan hazır alan gerektiğinde besinini
üretebilen canlıların yapmış olduğu beslenmedir.

3) HÜCRESEL SOLUNUM:
Canlılar hayatlarına devam edebilmek için gerekli olan enerjiyi
besinlerden karşılar. Besinin yapısında bulunan enerjiyi
kullanılabilir hale getirmek için de hücresel solunum
yaparlar. Hücresel solunum temel olarak iki şekilde yapılır.
a) Oksijensiz Solunum:
Besinin parçalanması sürecinde oksijenin kullanılmadığı
hücresel solunumdur. Bazı canlılar parçalama için oksijen dışı
solunum gazları kullanırken bazıları hiçbir solunum gazı
kullanmadan fermantasyon ile bu işlemi gerçekleştirir.
b) Oksijenli Solunum:
Besinin parçalanması sürecinde oksijenin kullanıldığı hücresel
solunumdur. Diğer hücresel solunumlara göre daha fazla
enerji üretilir.

4) BÜYÜME VE GELİŞME:
Büyüme ve gelişme birbirini beraber takip eden bir süreçtir.
✔ Büyüme, canlıların kütle ve hacimlerinin artışıdır. Çok
hücreli canlılarda, hem hücre sayısının artması hem de hücre
hacminin artması ile gerçekleşir. Tek hücreli canlılarda ise
hücre sayısının artması büyüme olarak kabul edilemez. Bu
durum tek hücreli canlının üremesi anlamına gelir.
✔ Gelişme, çok hücrelilerde zigottan itibaren ergin birey
oluşana kadar geçen süreçtir. Çok hücreli canlılarda bu süreç
hücrelerin bölünmesi ve farklılaşması ile olur. Tek hücreli
canlılarda ise hücrenin farklılaşması ile basit düzeyde
gerçekleşir.

5) HAREKET:
Tüm canlılar hareket edebilir. Bu hareket mekanizması bütün
canlılarda aynı şekilde olmaz. Bazı canlılar yer değiştirme
hareketi yaparken bazıları sadece belirli yapılarını hareket
ettirebilir ya da yaşadığı çevrenin hareketi sayesinde yer
değiştirebilir. Tek hücreli canlıların bazılarında kamçı, sil ya
da yalancı ayak gibi yapılar bulunur. Bu yapılarını kullanarak
aktif olarak hareket ederler. Bitkilerde ise yer değiştirme
hareketi görülmez. Çeşitli sebepler nedeni ile tropizma
(yönelme) ve nasti (irkilme) hareketler görülür.

6) METABOLİZMA:
Canlılarda meydana gelen hayatsal faaliyetlerin tamamıdır.
Metabolizma anabolizma ve katabolizma olmak üzere ikiye
ayrılır.
a) Anabolizma:
Canlıda meydana gelen yapım olaylarıdır. (özümleme,
asimilasyon) Anabolizma olayları gerçekleştirilirken canlı enerji
harcar. Canlı yaşlandıkça anabolizma olayları azalmaya
başlar. Dehidrasyon, fotosentez, kemosentez…
b) Katabolizma:
Canlıda meydana gelen yıkım olaylarıdır. (yadımlama,
disimilasyon) Katabolizma olayları gerçekleşirken enerji
harcanmaz. Canlı yaşlandıkça katabolizma olayları artmaya
başlar. Hidroliz, solunum…
Bazal Metabolizma:
Bir canlının sadece yaşamını devam ettirebilmek için gerekli
olan metabolizmadır.
Yaprak dökmüş bir bitki, endospor halindeki bakteri,
çimlenmemiş bir tohum, kış uykusuna yatmış bir kurbağa…
bazal metabolizma halindedir.
✔ İnsanlarda bazal metabolizma hızı; sağlıklı bir halde,
üzerinde terletmeyecek ya da üşütmeyecek giysiler ile son
yemeğinin üstünden 12 saat geçmiş bir şekilde sırt üstü
yatarak ölçülür.

7) BOŞALTIM:
Canlıların metabolizma sonucu oluşan atık maddelerini
vücudundan uzaklaştırılmasıdır.
✔ Her canlı atık madde oluşturmak zorundadır. Ancak bu atık
maddelerin vücuttan uzaklaştırılması farklı mekanizmalar ile
gerçekleşebilir.
✔ Tek hücreli canlılar amonyak ve karbondioksit gibi atıklarını
hücre zarı yüzeyinden uzaklaştırır.
✔ Tatlı suda yaşayan tek hücreliler kontraktil kofullarını
kullanarak vücutlarındaki fazla suyu dışarı atarlar.
✔ Bitkiler yaprak dökerek boşaltım yaparlar. Ayrıca farklı
mekanizmaları da kullanırlar. (terleme, gutasyon)
✔ Hayvanlar farklı mekanizmalar kullanarak boşaltım yaparlar.
Bu mekanizmalar; karbondioksit solunum sistemi ile su ve
suda çözünmüş atık maddeler böbrekler ve ter ile
sindirilmemiş besinler ise dışkı halinde sindirim sisteminden
uzaklaştırılır. Ayrıca bazı gelişmemiş hayvanlarda vücut
yüzeyinden atık maddeler vücut dışına atılır.

8) ÜREME:
Canlılar nesillerini devam ettirebilmek için kendilerine benzer
yavrular meydana getirirler. Üreme canlının ortak özelliğidir.
Ancak yaşam için zorunlu değildir. Üreme temel olarak iki
çeşittir.
a) Eşeysiz Üreme:
Canlının üreme için başka bir canlıya ihtiyacı olmadan yaptığı
üremedir. Genellikle gelişmemiş canlılarda görülür. Genellikle
genetik çeşitlenmeye neden olmadığından değişen çevre
şartlarına dayanamayan bireyler meydana gelir.
b) Eşeyli Üreme:
İki canlının beraberce yavru meydana getirdiği üremedir.
Genetik çeşitlenmeye neden olduğundan, değişen çevre
şartlarına dayanıklı bireyler meydana gelir.

9) TEPKİ VERME:
Tüm canlılar dış çevreden gelen fiziksel ve kimyasal uyarılara
karşı cevap verirler. Bu cevap canlının hayata devam etmesini
sağlar.
✔ Öglena ışığı algılayıp kamçısını kullanarak ışığa doğru
hareket edebilir.
✔ Bitkiler ışığa doğru yönelebilir.
✔ Köpekler ses duyduğunda kafasını sese doğru hareket
ettirebilir.

10) ADAPTASYON:
Canlılar bulundukları ortamdaki yaşama şanslarını artırabilmek
ve nesillerini devam ettirebilmek için kalıtsal özelliklere
sahiptirler.
✔ Kaktüslerde su kaybını minimuma indirmek için yapraklar
diken halini almıştır.
✔ Kutup ayılarının postu soğuktan korumak amacı ile diğer
ayıların postlarına göre daha kalındır.

11) HOMEOSTASİ (İÇ DENGE):
Bir canlının anlık olarak değişen çevre şartlarına karşı
vücudunda meydana gelmiş olan kısa süreli değişikliklerdir.
Canlılar hayatta kalabilmek için yaşadıkları çevre ile vücutlarını
denge halinde tutmak zorundadır.
✔ Hava ısındığında terleme yaparak vücut sıcaklığının
yükselmesinin engellenmesi,
✔ Hava basıncının düşmesi durumunda iç basıncın
dengelenmesi amacı ile kulakların tıkanması.

12) ORGANİZASYON:
Tek hücreli canlılarda en yüksek organizasyon birimi hücre
iken; çok hücrelilerde canlının gelişmişliğine göre en yüksek
organizasyon birimi değişir.
Atom - Molekül - Organel - Hücre - Doku - Organ - Sistem
- Organizma

Diğer Ortak Özellikler
✔ Ribozom, hücre zarı, sitoplazma, nükleik aside sahip
olmak.
✔ Protein, karbonhidrat, yağ ve enzim sentezlemek.
✔ Glikoliz reaksiyonunu gerçekleştirebilmek.
✔ Mutasyona uğrayabilme.
✔ Fosforilasyon, defosforilasyon, dehidrasyon ve hidroliz
reaksiyonlarını gerçekleştirebilme.
✔ Aktif ve pasif taşıma yapabilme
✔ Basit organik maddeleri kompleks organik madde haline
getirebilme.
✔ Kompleks organik maddeleri basit organik madde haline
getirebilme.
✔ Organik maddeleri inorganik madde haline getirebilme.
✔ Transkripsiyon (RNA sentezi)
✔ Replikasyon (DNA sentezi). Her hücrede değil ancak her
canlıda ortaktır.