Atamızın Son Anları

Mavi · 9 Kasım 2013

1938 yılının sıcak yaz ayları sirozun büyük ızdıraplarıyla geçiyordu. Hastalığın hızla ilerlemesi üzerine

hekimler ilk suyun alınmasına karar vermişlerdi.

Suyu doktor Fijense ve Neşet Ömer de hazır oldukları halde operatör M. Kemal almıştı. “Kalın trakarlar kullanarak hissi

lokal olarak iptal edici ilaçlarla kendisine acı hissettirmeden tam 10.5 kilo su aldık.

Bu suyu alırken Atatürk de karnından çıkan suyun miktarı ile yakından ilgileniyor

su dolan şişeleri “bir

iki

üç dört” diyerek sayıyordu. Suyun 10.5 kiloyu bulduğunu öğrenince “tuhaf şey”dedi.

“Bir gaz tenekesi de ancak bu kadar su alır” diye ilave etti: İnsan karnında bu ağırlık varken hiç rahat edebilir mi?” Ponksiyon bitince Atatürk

geniş bir nefes almıştı.” (3)

Yeniden su alma ihtiyacı çabuk baş göstermiş ve birinci ponksiyondan 16 gün sonra ikincisi gerekmişti.

Su alınırken Atatürk sürekli olarak “Bütün suyu alın. Hiç kalmasın” diye söyleniyordu. Ameliyat bitince “Aman ne rahat ettim. Dünya varmış” buyurdu.

Atatürk 17 Teşrinievvel (Ekim) gecesi ilk komaya girmişti. Bu esnada kendisini kısmen kaybetmiş bir halde idi. Sinirsel çalkantılar içinde çırpınıyordu.

Çevresinde dolaşanlara “Bırak

bırak

bırakın” diye haykırıyor

fakat kimseyi tanımıyordu. Kendisini yatağa yatırdık. Fakat Atatürk bir türlü sükunet bulmuyor.

”Yorganı çekin

yorganı kaldırın. Üşüyorum

yanıyorum” diye haykırıyordu. (4)

Üç gün süren bu komadan sonra Atatürk bir sabah tıpkı bir uykudan uyanır gibi gözlerini açtı. Etrafındakileri tanıdı. Onlarla hiçbir şey olmamış gibi konuştu ve “Tuhaf şey bana ne oldu” diye sordu.

Kendisine “fazlaca uyudunuz” cevabı verildi. Yeniden hayata dönen Atatürk etrafındakilerle konuşuyor

Başbakan’ı kabul edip direktifler veriyor ve Ankara’ya gitmekten Cumhuriyet Bayramı’nda bulunmaktan bahsediyordu.

Tribüne bir asansörle çıkacak

oradan milletin bayramını kutlayacaktı. Terzisi karın şişliğine göre ölçüsünü alıp frakını hazırladı.

Doktorlar

Atatürk’ün son arzusu olan böyle bir seyahatin mükün olabileceğini

fakat yolda ağır bir kalp krizi ile ölmesi ihtimali bulunduğunu söylediklerinden seyahatten vazgeçildi.

Cumhuriyet Bayramı günü

Saray’ın önünde öğrencilerin yaptığı tezahürattan heyecanlanan Atatürk ikinci bir komaya girdi.

Bu koma bir gece sürmüş

ertesi sabah Atatürk

etrafındakilere : “Ben dün gece ne oldum?” diye sorup “”Ben asıl dün gece hasta idim. Adeta değişmiş bir başka adam olmuştum” demişti.

Karnında tekrar ve hızla artan suyun basıncından büyük bir ızdıraba düşen Atatürk şiddetli bir ısrar ile üçüncü defa suyu aldırtıktan bir gün sonra son komasına gırdı

”Büyük kurtarıcı sakin

adeta uyur gibidir Ara sıra küçük çırpınışlarla yatağından sıçrıyor. Sadece bir saniye sonra tekrar sükunete kavuşuyor.

Yavaş yavaş hançeresinde kesik hırıltılar başlıyor ve yüzü gitgide siyahlaşıyor. Gözleri kapalı ve göğsü sürekli olarak inip kalkıyor

Mavi · 9 Kasım 2013

10 Kasım günü saat 9’u çalıyor.Atatürk’ün ancak 5 dakikası kalmıştır. Bir aralık kapalı gözlerini birdenbire açıyor

başını seri bir hareketle sağa doğru çeviriyor.

Bu

O’nun bize son bakışıdır.Ağır ağır yatağına yaklaşıyoruz. Ben

hıçkırıklarımı zaptedemiyerek ölüsü üzerine kapanıyorum.

Ve talihsiz elemle O’nun şimdi yuvaları içinde yarı açık duran ‘asuman’ rengi gözlerini kapatıyorum.

Biraz sonra doktor Mehmed Kamil gelip beyaz bir tülbentle O’nu çenesini bağlıyor

Umumi Katibi gelip elini öpüyor ve biz kendisini takip ediyoruz.” (5)

Kaynak: Asırlar boyunca İstanbul ansiklopedisi- (3

4

5) Ordinaryüs Profesör M. Kemal Öke

“Edebi Şefimizin Son Günleri”

Cumhuriyet 1938

DÜNYANIN ŞAPKA ÇIKARTTIĞI DEVLET ADAMININ SON YOLCULUĞUNDAN VE ARDINDAN YAZILANLAR....
BU GÖNDERİ TÜM YAZILAN-ÇİZİLENLERE YANIT ASLINDA AMA

NE YAZIKKİ SADECE ONU ANLIYABİLENLER BİLİYOR...
HATAMIZ İSE; BİLMEYENLERİN BİLMESİ İÇİN HİÇBİR
ŞEY YAPMAMIŞ OLMAMIZ NE YAZIKKİ...

Ulu Önderin cenaze töreninden görülmemiş fotoğraflar...

(1922'de Türk ordularının zaferi neticesi Anadolu'daki emelleri gerçekleşmeyen İngiltere'nin Türk düşmanı olarak bilinen

Başbakanı Lıoyd George

Parlamento'da kendisine yöneltilen suçlama ve tenkitleri şöyle cevaplandırmıştır):
'Arkadaşlar

yüzyıllar nadir olarak dahi yetiştirir. Şu talihsizliğimize bakın ki o büyük dahi çağımızda Türk Milleti'ne nasip oldu.

Mustafa Kemâl'in dehasına karşı elden ne gelirdi.
(D. Lloyd George

İngiltere Başbakanı

1922)

Bir ulusun hayatında bu kadar az sürede bu denli kökten değişiklik pek seyrek gerçekleşir... Bu olağanüstü işleri yapanlar

hiç kuşkusuz kelimenin tam anlamıyla büyük adam niteliğine hak kazanmışlardır. Ve bundan dolayı Türkiye övünebilir.
(Eleftherios Venizelos

Yunanistan Başbakanı

1933)

Bir insana ölümünden sonra bu derece sevgi ve yas gösterileri yapılması milletler tarihinde az görülen şeylerdendir.'

(ATHİNAİKA

Atina

12 Kasım 1938)

'Atatürk'ün Türkiye'de yaptığını hiçbir tarafta

hiçbir kimse yapmadı: Ne Cavour

ne Cromwel

ne de Washington...
Atatürk'ün bulduğunu

hiç kimse bulmadı ve Atatürk'ün yaptığını da hiç kimse yapmadı. İlham ettiği kimselere ve kendi
prensiplerine göre yarattığı yeni kuşak

O'nun eserine devam edecektir.'
(Tipos Gazetesi)

İngiliz

Fransız ve İtalyanları Anadolu'dan uzaklaştırıp bizi de yenince

karşımızda sıradan bir adam bulunmadığını ve
O'nun gerçek yaratıcı kudretini kavramaktan uzak kalmış olduğumuzu kabul ettik. (1938)
(Yorgi PESMAZOĞLU

Yunan Ekonomi Başkanı)

Çok

pek çok devrimciler görüldü. Fakat hiçbiri Atatürk'ün cesaret ettiği ve muvaffak olduğu şeyi yapmadı.'
(Messager D'Athenes

Yunanistan Gazetesi

11 Kasım 1938)

Tarih

silinmez harflerle bu devlet adamın ismini hakedecektir. Atatürk bir halk adamıdır. Kırılmaz azmi

keskin zekâsı ve
kudreti kendisini yendiği alın yazısının önüne getirmiş

böylece yeni Türkiye'nin yaratıcısı olmuştur.
(Yugoslavya

Politika Gazetesi

11 Kasım 1938)

Sakarya Savaşı

Sakarya Zaferi

yirmi yaşımın en kuvvetli hatırası olmuştur. O zamanlar

kendi kendime diyordum:
Acaba ben de ulusumu böylesine seferber edemezmiyim

onun ruhuna kurtarıcı hamleyi

bu dizgin tanımaz ihtirası aşılayamaz mıyım?
(Habib BURGİBA

Tunus Devlet Başkanı

1965)

Atatürk

tarihin her devresi için

insanlığın bir mucizesidir.
(Suriye)

Atatürk'ün ölümü yalnız Türk Milleti için değil

onun örneğine çok muhtaç olan bütün Doğu milletleri için en büyük kayıptır.
(ELEYYAM Gazetesi

Şam- 1938)

Vatanını muhakkak bir parçalanmaktan kurtararak gemisini güvenilir bir limana götürdükten sonra milletinden bir taht istemedi.
O

kelimenin bütün anlamıyla bir insan

eşsiz bir dahi

kahraman bir asker ve siyaset adamı idi.
Hayatını milleti'nin mutluluğuna adadı

bu uğurda genç yaşda hayata gözlerini kapadı.
(Elifba Gazetesi

Şam- 1938)

O'nun ölümü

dünya için de derinliği ölçülmez bir kayıptır.
(Sovyetler)

Adı

Türk Milleti'nin millî kurtuluş savaşında ve Türkiye'nin siyasi alanda yeniden örgütlenmesine gayet sıkı bir surette bağlı olan
Kemal Atatürk'ün ölümü gerek Türkiye için

gerekse bütün dostları için derinliği ölçülmez bir kayıptır.
Türk Milleti'nin en samimi dostları arasında bulunan Sovyetler

zamanımızın bu örneksiz devlet adamının öneminden dolayı
derin bir acı içindedirler.
(İzvestia Gazetesi

Moskova

1938)

Atatürk

dünya üzerinde yeni bir devir açmış bir insandır. Ben

O'nun Türk kadınlarına hak vererek ve bir ülkede anayı

yakışır olduğu yüceliğe eriştirerek Batı'ya ders verdiğini nasıl unuturum.
(Uluslararası Kadınlar Birliği Delegesi

Prenses Aleksandrina)

Romanya'da Atatürk'ün ölüm haberi geldiği gün

bütün okullarda dersler tatil edildi.
(Romanya-Rador Ajansı: Bükreş)

Milletimiz

en büyük Türk'ün karşısında kederli bir saygı ile eğilmektedir.
(Romanya)

Atatürk

başı dumanlı doruklarda yüce bir dağ tepesidir. Siz O'na yaklaştıkça o yükselir ve aranızdaki mesafe sonsuza değin aynı kalır. Devirlerinde büyük gözüken

zamanla küçülen benzerlerinden farkı budur ve böyle kalacaktır.
(Arriba Gazetesi

Portekiz

1938)

Uzun bir yol aşılmış

yüce bir eser ortaya konmuş

bir çok zaferler elde edilmiştir. Bütün bunlar Atatürk'ün eseridir.
(Polanya

Kurjer Warzavski Gazetesi)

O

Türkiye'yi kurmakla bütün dünya uluslarına Müslümanların seslerini duyuracak kudrette olduğunu ispat etti.

Kemal Atatürk'ün ölümüyle Müslüman dünyası en büyük kahramanını kaybetmiştir. Atatürk gibi bir önder önlerinde

bir ilham kaynağı olarak dikildiği halde Hind Müslümanları bugünkü durumlarına hâlâ razı olacaklar mı?
(Muhammet Ali Cinnah-Kaidiâzam

Pakistan Cumhurbaşkanı

1954)

Bizim aslımız rengi uçmuş bir kıvılcım iken

O'nun bakışı ile cihanı kaplayan ve aydınlatan bir güneş haline geldik.
(İkbal

Pakistan Millî Şairi)

'Atatürk'ün yaptıkları insanoğlunun kolay kolay yapabileceği şeylerden değildir. O; büsbütün başka bir insandı.'
(El-Mısri Gazetesi

Mısır

11 Kasım 1938)

Türkler

Atatürk'ü olağanüstü bir tutkunlukla seviyorlar.
Bursa'ya giderken trende rast geldiğim bir çocuğa İstanbul veya Ankara'dan hangisini sevdiğini sordum.

Çocuk Ankara'yı sevdiğini söyledi. Nedenini sorduğumda: 'Ankara'da Atatürk bulunduğu için..' cevabını verdi.
(Mısır

El Bela Gazetesi)

Yüzyılımızda

'olmayacak hiçbir şey yoktur' şeklindeki tarihi gerçeği isbatlayan ilk adam olmuştur.
(Eski Ujsag. Macar.)

Budapeşte

20 (a

a) - Macar ajansı tebliğ ediyor:
Başvekil İmredi

Atatürk'ün cenaze törenini yapılacağı 21 Kasım Pazartesi gününü Macaristan'ın millî yas günü sayarak

bütün memlekette resmi binalara siyah bayraklar çekilmesini emretmiştir. Harbiye Nazırı ve Budapeşte Belediye Reisi de

askeri binalar ve belediye binaları için aynı kararı almışlar ve Belediye Reisi ayrıca

halkı da siyah bayrak çekmeye dâvet etmiştir.
(Namzetti Ujsang Gazetesi

Budapeşte-1938)

Dünyanın çok nadir yetiştirdiği dahilerdendir. Dünya tarihinin gidişini değiştirmiştir.
(An Nahar

Beyrut)

Yüzyıldanberi Küçük Asya'nın çıkardığı en büyük lider.
(The Japan Chronicle

Kobe)

'Hayatının sonuna kadar milleti'nin mutlak güveni ile kurduğu devletin başında muzaffer kumandanının kişiliği

eşi görülmemiş bir karakter örneğidir.'
(Comte Carlo Sforza

İtalya Eski Dışişleri Bakanı)

Üstün iradesi

tükenmez cesareti ve eşsiz seziş ile hasımlarını dize getirdi. Fazilet ve ciddiyeti

üç yılda memleketine yalnız askeri

aynı zamanda tam ve doyurucu bir siyasi zafer kazandırdı.
(F. Perrone Di San Martino

İtalyan Yazarı)

'Atatürk'ün ölümü ile dünya büyük bir liderini kaybetti.'
(Gazeta Del Popolo Gazetesi

İtalya

11 Kasım 1938)

(Lozan Üniversitesi salonunda

Lozan Türk Talebe Cemiyeti'nin hazırladığı törende.)
'Siz Türk gençleri

bugün Büyük Şef'inizi kaybettiğinizden dolayı ne kadar ağlasanız haklısınız. Üniversite

sizin bu büyük yasınıza

katılmaktadır. Atatürk'ün bu Büyük Adam'ın hayatını burada az bir vakit içinde bildirmeye imkân yoktur.

Bu dâhinin

vatanının tarihinde işgal ettiği parlak sayfaları size hatırlatmak isterim. Türkiye'yi yaratan

tarihimizin bu en Büyük Adam'ını

başımı en derin hürmetle eğerek selâmlarım.'
(Profesör MORRF)

'Atatürk

bir medeniyet kaynağı idi.'
(İsviçre)

Modern Türkiye'nin yaratıcısı Kemal Atatürk'ün eserleri

memleketi için yaptıkları İsveç'te çok iyi bilinmektedir. Atatürk'ün liderliği altında Türkiye'nin kalkınmasını

fevkâlâde ileri hamlelerini hayranlıkla takibettik. Atatürk'ün

hukuk alanında olduğu gibi

diğer alanlarda da getirdiği reformlarla Türkiye

içinde bulunduğu çok zor durumdan kurtarılıp kuvvetli ve güvenilir temeller üzerine yerleştirilmiştir.
(ERLANDER

İsveç Başbakanı)

'Mustafa Kemal Atatürk

kuşkusuz 20. yüzyılda dünya savaşından önce yetişen en büyük devlet adamlarından biri

hiçbir millete nasip olmayan cesur ve büyük bir inkılâpçı olmuştur.'
(Ben Gurion

İsrail Başbakanı

1963)

'Atatürk

askeri dehâ ile devlet adamı filozof dehâsını toplamıştır.'
(İspanya)

İslam dünyasının büyük insan yetiştirme gücünü yitirdiğini öne sürenler

Atatürk'ü hatırlamalı ve utanmalıdırlar.
(Tahran Gazetesi

İran

1939)

Atatürk'ün ölümü dolayısı ile Kraliyet Sarayı Şehinşâhi ve hükümet bir ay resmî yas ilân etmiştir.

Majeste Şehinşah

gömme töreninin sonuna kadar İran'da askerî ve resmî binalar üzerinde ve yabancı ülkelerdeki İran

temsilciliklerinde bayrakların yarıya indirilmesini emir buyurmuşlardır. Bu irade-i Şehinşahî bugün bütün gazetelerde ilân edilmiştir.
(Tahran)

Bugün Türkiye

büyük ve yeni bir memlekettir. Ve savaş sonrasının dehşet

sefalet ve bitkinliğinden çıkmış olan bu yeni Türkiye

Atatürk'ün dimağında vücut bulmuştu. O

bu Türkiye'yi kendi elleriyle dünyaya getirdi.
(Dela Mail Gazetesi)

Kadınlar başka hiçbir ülkede bu kadar hızla ilerlememişlerdir. Bir ulusun bu derece değişmesi

tarihte

gerçekten eşi olmayan bir olaydır.
(İngiliz

Daily Telgraph Gazetesi)

Atatürk

yalnız Türk Milleti'nin değil

özgürlüğü uğruna savaşan bütün milletler önderiydi.

O'nun direktifleri altında siz bağımsızlığınıza kavuştunuz. Biz de o yoldan yürüyerek özgürlüğümüze kavuştuk.
(Bayan Sucheta KRIPALANI

Hint Parlamento Heyeti Başkanı)

Denilebilir ki onsuz

İslâm alemi yolunu bulabilmek için elli yıl daha bekleyecekti.
(Fransız

Berthe Georges-Gaulis)

Atatürk öldü. Barış kubbesinin Doğu sütunu yıkıldı. Artık evrende barışı kimse garanti edemez. Nitekim Avrupalı devlet adamları;

O'nun 1930'da yaptığı uyarı ve tavsiyeleri dinlememiş ve dünyayı 1939 yılında ikinci büyük savaş felâketinin içine sürüklemişlerdir.
(Fransız Gazetesi Sanerwin)

Tarih çok büyükler gördü. İskenderler'i

Napolyon'ları

Washington'ları gördü.

Fakat yirminci yüzyılda büyüklük rekorunu Atatürk

bu Türk oğlu Türk kırdı.
(L'Illustration

Fransa)

'Atatürk

yirminci yüzyılın en büyük mucizesidir.'
(National Tidence Gazetesi

Danimarka

11 Kasım 1938)

Eğer tarih bir kalbe sahip olsaydı

Mustafa Kemal'i mutlaka kıskanırdı.
(Tchang Yang Yee Pan Gazetesi

Çin

1958)

'Atatürk

bütün Asya kıtasının Ata'sıdır.'
(Çin)

'Biz Çinliler

hepimiz bu yasa katılıyoruz. Zira büyük bir milletin

çok sevilen Büyük Ata'sının ölümü

yalnız Türkiye için değil

aynı zamanda bizim kıtamızda ve bütün dünyada büyük bir boşluk bırakmaktadır.'
(Çin Basını)

'Hiç bir ülke

Atatürk'ün Türkiye'sinin gördüğü değişiklikleri bu kadar hızlı bir şekilde görmemiştir.

Bugünün Türkiye'sinin tarihi Mustafa Kemal'in tarihidir.'
(Dness Gazetesi

Bulgaristan

11 Kasım 1938)

Türkiye'nin uluslararası ünü

prestij ve otoritesi durmaksızın yükselmiştir.
Milletine bu kadar az zamanda bu ölçüde hizmet edebilen tek devlet adamı Atatürk'tür.
(Libre Belgique Gazetesi)

Bir yenilginin uçurumuna düştüğü halde

ilkin neticesiz sanılan İstiklâl Mücadelesini yapan Türk Milleti

önünde saygıyla eğilmeden bu satırlara son veremez.
Zafer neşesiyle kendinden geçmiş bir diplomasinin kararını 'hayır' diyerek yırtmak ve yüzlerine fırlatmak örneğini biz Almanlar

Türklere borçluyuz.
(Alman Askeri Dergisi Vissen Und Vehr)

Benim üzüntüm iki türlüdür; önce böyle büyük bir adamın kaybından dolayı bütün dünya gibi üzgünüm. İkinci üzüntüm ise

bu adamla tanışmak hususundaki şiddetli arzumun gerçekleşmesine artık imkân kalmamış olmasıdır.
(Franklin ROOSEVELT

A.B.D. Başk

Foruma hoş geldin 👋, Ziyaretçi

Atamızın Son Anları

Mavi

Mavi