1890’da Bir Sezaryen

1890 İstanbul'unda Bir Yaşam Mücadelesi: 22 Yaşındaki Gülizar'ın Sezaryen Ameliyatı​

Sekiz gündür doğum yapamayan genç bir kadın, yaşamını kurtarmak için gerçekleştirilen zorlu bir ameliyat ve 136 yıl öncesinden günümüze ulaşan gerçek bir fotoğraf...

Yıl 1890. İstanbul.

Sultanahmet civarında yaşayan 22 yaşındaki Gülizar, sekiz gündür doğum yapamıyordu. Dokuz aylık hamile olan genç kadının bebeği, iki gün önce anne karnında yaşamını yitirmişti. Gülizar'ın da hayatı tehlikedeydi.

Gülizar, İstanbul'daki Haseki Nisa Hastanesi'ne getirildi. Yapılan muayenede, beden yapısının doğal doğuma elverişli olmadığı ve bebeğin normal yollarla dünyaya getirilmesinin mümkün olmadığı anlaşıldı.

Doktor Ahmet Nurettin Bey'in çağrısıyla gece vakti toplanan hekimler, genç kadının hayatını kurtarmak için sezaryen ameliyatına karar verdi.

1 Aralık 1890 gecesi gerçekleştirilen ameliyat yalnızca 20 dakika sürdü. Anne karnında yaşamını yitiren bebek çıkarıldı ve Gülizar hayatta kaldı.

Bu olayın en dikkat çekici yanı, yalnızca fotoğrafının değil, ameliyatı anlatan tarihî belgelerin de günümüze ulaşmış olmasıdır.

Haseki Hastanesi'nin o döneme ait fotoğraf albümünde, Gülizar'ın yaşadığı olay şu ifadelerle anlatılıyor:

“Sultan Ahmed civarında mukim yirmi iki yaşındaki Gülizar Kadın, sekiz günden beri tarik-i tabii ile doğurmak mümkün olmadığından karın ve rahmi yarılarak çürümeye yüz tutan çocuk ameliyat-ı kısıriye ile çıkarılmıştır.”

Bu eski anlatımın bugünkü Türkçeyle karşılığı şudur:

Sultanahmet civarında yaşayan 22 yaşındaki Gülizar, sekiz gündür doğal yollarla doğum yapamadığı için karnı ve rahmi cerrahi müdahaleyle açılmış, anne karnında yaşamını yitirmiş olan bebeği sezaryenle çıkarılmıştır.

Albümde ayrıca genç kadının ameliyat sonrasında sağlığına kavuştuğu belirtiliyor.

2 Aralık 1890 tarihinde, yani ameliyatın ertesi günü, olay Sultan II. Abdülhamid'e resmî bir yazıyla bildirildi.

Bu yazıda ameliyatın hekimler kurulunun oy birliğiyle aldığı kararla gerçekleştirildiği, Dr. Ahmet Nurettin Bey'in operasyonu 20 dakikada tamamladığı ve hastanın sağlık durumunun iyi olduğu anlatılıyordu.

Ameliyatın ardından çekilen ve yaklaşık 1890–1891 yıllarına tarihlendirilen fotoğrafta genç kadın, başında örtüsü ve üzerinde çizgili giysisiyle objektifin karşısında duruyor. Karnında ise geçirdiği büyük ameliyatın belirgin izi görülüyor.

Fotoğrafın sağ alt köşesinde ameliyatı gerçekleştiren cerrahın adı Fransızca olarak yazılı:

“Opérateur Dr. A. Noureddin” — Operatör Doktor Ahmet Nurettin.

Fotoğrafın bir başka ilginç özelliği daha var. Sonradan yapılan araştırmalar, Gülizar'ın giysisinin alt bölümünün fotoğrafın cam negatifi üzerinde rötuşlandığını ortaya çıkardı. Araştırmacılara göre Gülizar başlangıçta giysisini açarak fotoğraflanmış, daha sonra görüntünün bir bölümü giysiyle örtülüymüş gibi değiştirilmişti. Bu müdahalenin kesin nedeni bilinmiyor.

Bu tarihî kare, Sultan II. Abdülhamid döneminde hazırlanan Haseki Nisa Hastanesi fotoğraf albümünden günümüze ulaştı. Albüm, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi koleksiyonunda korunuyor.

Gülizar'ın ameliyat sonrasındaki yaşamına ilişkin ayrıntılı bilgilerimiz yok.

Ancak 1890 yılında, sezaryenin çok daha büyük tehlikeler taşıdığı bir dönemde, genç bir kadının hayatta kalmasını sağlayan bu ameliyat hem tıp tarihinin hem de fotoğrafçılık tarihinin belgelenmiş örneklerinden biri olarak varlığını sürdürüyor.